Spis treści
- ›Dlaczego dymy spawalnicze trzeba odciągać od stanowiska?
- ›Jakie są sposoby odciągu dymów przy stole?
- ›Który sposób wybrać do swojej hali?
- ›Jak ustawić odciąg względem stołu i spawacza?
- ›Czy odciąg da się dołożyć do stołu, który już stoi w hali?
- ›Najczęściej zadawane pytania
W skrócie
Dym spawalniczy należy wychwycić możliwie blisko miejsca, w którym powstaje — wentylacja ogólna hali tego nie zapewnia. W praktyce stosuje się trzy rozwiązania: ramię odciągowe przy stanowisku, stół z odciągiem wbudowanym w blat oraz mobilne urządzenie filtrowentylacyjne. Przy jednym stanowisku zwykle wystarcza ramię podłączone do urządzenia jednostanowiskowego, przy dwóch — jedno urządzenie dwustanowiskowe. Ramiona CLEAN ARM POS-MET mają zasięg od 2 do 5 m i obracają się o 360°, dzięki czemu można je zamontować również bezpośrednio na stole, który już stoi w hali.
Odciąg dymów spawalniczych to jeden z tych elementów wyposażenia stanowiska, które najczęściej dokłada się dopiero po zakupie stołu. Dobór rozwiązania zależy od liczby stanowisk, intensywności pracy i tego, czy miejsce spawania pozostaje stałe. W tym artykule omawiamy trzy dostępne sposoby odciągu i podpowiadamy, w jakich warunkach sprawdza się każdy z nich.
Dlaczego dymy spawalnicze trzeba odciągać od stanowiska?
Dym powstaje w jednym punkcie i właśnie stamtąd najłatwiej go usunąć. Im dalej od palnika zaczyna się wychwyt, tym więcej zanieczyszczeń zdąży rozejść się po hali, osiąść na maszynach i trafić do strefy oddychania spawacza.
Co powstaje podczas spawania
Podczas spawania powstają dymy spawalnicze, drobne pyły i aerozole. Ich skład oraz ilość zależą od technologii, rodzaju materiału, zastosowanej elektrody lub drutu, parametrów procesu i stanu powierzchni spawanych elementów — inaczej wygląda to przy czystej blasze, inaczej przy elemencie zaolejonym lub ocynkowanym. Pyły powstają również przy czynnościach towarzyszących, przede wszystkim przy szlifowaniu.
Dlaczego wentylacja ogólna hali nie wystarcza
Wentylacja ogólna wymienia powietrze w całym pomieszczeniu, ale nie przechwytuje zanieczyszczeń w miejscu ich powstawania. Zanim dym dotrze do wywiewu, przechodzi przez strefę oddychania spawacza. Z tego powodu systemy odciągowe buduje się wokół odciągów miejscowych, a wentylacja ogólna pełni rolę uzupełniającą.
Jakie są sposoby odciągu dymów przy stole?
W praktyce stosuje się trzy rozwiązania. Różnią się miejscem, w którym znajduje się punkt zasysania, oraz tym, jak bardzo ograniczają swobodę pracy.
Ramię odciągowe przy stanowisku
Ramię ustawia się ręcznie nad miejscem spawania i przesuwa wraz z postępem pracy. Jest to rozwiązanie najbardziej uniwersalne, ponieważ punkt zasysania podąża za detalem. POS-MET oferuje trzy warianty: Ramię Odciągowe Elastyczne CLEAN ARM w długościach od 2 do 5 m, z obrotem 360° i przepustnicą w standardzie, metalowe CLEAN ARM PROFI oraz Spawalnicze Ramię Odciągowe WZR-1000.
Stół z odciągiem w blacie
Jest to stanowisko, w którym wyciąg stanowi element konstrukcji stołu — powietrze zasysane jest przez perforację w blacie albo przez ściankę z tyłu. Zaletą pozostaje niczym nieprzesłonięte pole pracy, wadą — działanie ograniczone do obszaru samego stołu i do detali, które nie zasłaniają wlotu.
Filtrowentylacja stanowiskowa
Urządzenie filtrowentylacyjne zasysa zanieczyszczone powietrze, przepuszcza je przez filtr i oddaje z powrotem do hali. Dostępne są rozwiązania jednostanowiskowe — MOS 1500 PULS i AERO SOMS 1800 — oraz dwustanowiskowe: MOS 3000 PULS i AERO SOMS 2650. MOS 1500 PULS wyposażono w filtr nabojowy o skuteczności 99,9% z pneumatyczną regeneracją impulsową, licznik czasu pracy i zdejmowany pojemnik na pyły; występuje w wersji mobilnej i stacjonarnej.
Który sposób wybrać do swojej hali?
O doborze decyduje nie wielkość hali, lecz liczba stanowisk pracujących jednocześnie oraz to, czy miejsce spawania pozostaje stałe. Poniżej trzy typowe układy.
Przy jednym stanowisku
Przy jednym, stałym miejscu pracy wystarcza ramię odciągowe podłączone do urządzenia jednostanowiskowego. Taki zestaw obsługuje jeden punkt odciągowy, a ramię o zasięgu od 2 do 5 m pokrywa obszar typowego stanowiska bez przestawiania urządzenia.
Przy kilku stanowiskach w ciągu
Przy dwóch stanowiskach pracujących naprzemiennie jedno urządzenie dwustanowiskowe — MOS 3000 PULS lub AERO SOMS 2650 — obsłuży oba punkty odciągowe. Przy większej liczbie stanowisk pracujących równocześnie rozważa się instalację centralną, a nie zestaw urządzeń mobilnych.
Przy stanowisku mobilnym
Gdy miejsce spawania zmienia się w obrębie hali, właściwszym rozwiązaniem pozostaje urządzenie przenośne. Przestawia się je razem ze stanowiskiem, dzięki czemu nie trzeba prowadzić instalacji do każdego punktu, w którym spawanie odbywa się okazjonalnie.
W praktyce sprowadza się to do czterech sytuacji:
- jeśli stanowisko jest jedno i stałe, wystarczy ramię 2–3 m z urządzeniem jednostanowiskowym,
- jeśli stanowiska są dwa i pracują na zmianę, jedno urządzenie dwustanowiskowe wypada taniej niż dwa pojedyncze,
- jeśli spawanie odbywa się w różnych miejscach hali, lepszy będzie zestaw przenośny niż instalacja na stałe,
- jeśli detal jest duży, zasięg ramienia należy policzyć przed zakupem — przy blacie 2400×1200 mm ramię 2 m nie obsłuży całej powierzchni.
Jak ustawić odciąg względem stołu i spawacza?
Najskuteczniej działa punkt zasysania umieszczony blisko łuku, lecz poza polem widzenia i poza torem ruchu palnika. Jest to kompromis, który ustawia się raz, a następnie koryguje przy każdej zmianie detalu.
Odległość i kąt ramienia
Im większa odległość od miejsca spawania, tym mniejsza skuteczność wychwytu — strumień zasysanego powietrza słabnie szybko wraz z odległością. Ramię powinno więc znajdować się możliwie blisko łuku, ale nie zasłaniać detalu ani nie utrudniać prowadzenia palnika. Ramiona CLEAN ARM obracają się o 360°, dzięki czemu zmiana ustawienia między detalami sprowadza się do przesunięcia.
Co przeszkadza w skutecznym odciągu
Przeciągi oraz podmuchy z bram i nagrzewnic potrafią znieść dym poza zasięg ssawki. Znaczenie ma również stan samego systemu: zanieczyszczony filtr zwiększa opory przepływu i obniża wydajność, a nieszczelności w przewodach zmniejszają podciśnienie w punkcie wychwytu. Z tego powodu filtry i przewody wymagają regularnej kontroli.
Czy odciąg da się dołożyć do stołu, który już stoi w hali?
Tak. Ramię CLEAN ARM montuje się na ścianie, suficie, wysięgniku albo bezpośrednio na stole, i podłącza zarówno do urządzeń stacjonarnych, jak i mobilnych. Wymiana stanowiska nie jest więc konieczna — istniejący stół można uzupełnić o odciąg bez ingerencji w blat.
Jest to również praktyczna odpowiedź na pytanie o stół spawalniczy z odciągiem. Zamiast kupować stanowisko z wbudowanym wyciągiem, dokłada się ramię do istniejącego stołu spawalniczego, co daje rozwiązanie możliwe do przestawienia przy zmianie układu hali.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wentylacja hali wystarczy zamiast odciągu przy stanowisku?
Nie. Wentylacja ogólna wymienia powietrze w całym pomieszczeniu, ale nie przechwytuje dymu w miejscu jego powstawania. Zanim zanieczyszczenia do niej dotrą, przechodzą przez strefę oddychania spawacza. Odciąg miejscowy stanowi podstawę systemu, a wentylacja ogólna jego uzupełnienie.
Jaki zasięg ramienia odciągowego wybrać?
Ramiona CLEAN ARM są dostępne w długościach od 2 do 5 m. Zasięg dobiera się do wymiaru blatu oraz odległości między miejscem montażu ramienia a prowadzoną spoiną — przy większych formatach stołu 2 m może okazać się niewystarczające.
Czym różni się urządzenie jednostanowiskowe od dwustanowiskowego?
Liczbą obsługiwanych punktów odciągowych. MOS 1500 PULS i AERO SOMS 1800 są jednostanowiskowe, natomiast MOS 3000 PULS i AERO SOMS 2650 obsługują dwa stanowiska. Przy dwóch stanowiskach pracujących naprzemiennie jedno urządzenie dwustanowiskowe zwykle wystarcza.
Jak często trzeba wymieniać filtr?
Zależy to od intensywności pracy i rodzaju procesu, dlatego nie ma jednej wartości. Objawem zużycia jest spadek wydajności odciągu wynikający ze wzrostu oporów przepływu. W urządzeniach z regeneracją impulsową, takich jak MOS 1500 PULS, czyszczenie filtra odbywa się automatycznie, co wydłuża okres między wymianami.
Czy odciąg zasysa iskry i gorące cząstki?
Przy niektórych procesach jest to realne zagrożenie i należy je uwzględnić przy doborze rozwiązania. Dobór systemu powinien brać pod uwagę rodzaj procesu oraz warunki konkretnego zakładu.
Źródła
- PN-EN ISO 21904-1:2020-09 — Zdrowie i bezpieczeństwo przy spawaniu i procesach pokrewnych. Sprzęt do pochłaniania i separacji dymu spawalniczego. Część 1: Wymagania ogólne.
- PN-EN ISO 21904-4:2020-09 — Część 4: Wyznaczanie minimalnego natężenia przepływu powietrza urządzeń do pochłaniania.
- Urządzenia filtrowentylacyjne POS-MET — modele, funkcjonalność i numery katalogowe ramion oraz urządzeń.
